„Naukowcy z wizytą w Nadleśnictwie Rokita”

        W dniach od 16 – 18 czerwca 2008r. na terenie Nadleśnictwa Rokita, w ramach realizacji tematu badawczego pt. „Ustalenie przyczyn i uwarunkowań zamierania jesionów i jaworów dla wypracowania podstaw postępowania hodowlano – ochronnego”, uzupełnionego o rozpoznanie zagadnień z dziedziny genetyki i fizjologii jesionu przebywali: Pan prof. dr hab. Tadeusz Kowalski wraz z dr inż. Wojciechem Krajem (obaj z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie). W pierwszych dwóch dniach pobytu zlustrowano szereg drzewostanów jesionowych w różnych klasach wieku oraz o różnej kondycji zdrowotnej. Na bazie tych oględzin wytypowane zostały drzewostany, z których zdecydowano się pobrać próbki materiału do badań laboratoryjnych (fitopatologicznych i genetycznych).

       W ostatnim dniu pobytu naukowców, w siedzibie Nadleśnictwa Rokita odbyło się spotkanie podsumowujące ich pobyt, z udziałem przedstawicieli RDLP Szczecin, ZOL Szczecinek i Nadleśnictwa Rokita, na którym Pan Prof. T. Kowalski przedstawił na wstępie aktualny stan wiedzy na temat zamierania jesionu oraz propozycje dotyczące prac badawczych w tym zakresie. Zwrócił uwagę na fakt, że jednym z głównych celów badań będzie określenie ewentualnych cech genetycznej odporności oraz istnienia fizjologicznych mechanizmów obronnych w sytuacji infekcji grzybów patogenicznych związanych z tą chorobą. Pan dr inż. Wojciech Kraj podzielił się z kolei swoimi doświadczeniami w zakresie możliwości wykorzystania badań genetycznych do realizacji tego tematu badawczego.

       Dotychczasowe badania prof. T. Kowalskiego nad tym zagadnieniem dowiodły, że spośród szeregu grzybów stwierdzanych w zamierających tkankach jesionów, wiodącą rolę odgrywa Chalara fraxinea, uznany, jako nowy gatunek. Doświadczalnie potwierdzono jego patogeniczność w odniesieniu do jesionu wyniosłego.

       Poprzez przeprowadzenie badań i zidentyfikowanie markerów odporności uzyska się narzędzie do oceny podatności populacji jesionu na najgroźniejszego sprawcę obecnej epifitozy, co stworzy możliwość selekcji bardziej odpornych populacji. Następnie dokonał ogólnej oceny zjawiska zamierania jesionu w Nadleśnictwie Rokita w oparciu o wyniki lustracji wybranych drzewostanów jesionowych.

        W ramach dyskusji dot. tego problemu uczestnicy spotkania pytali m. innymi o dalsze prognozy dot. stanu zdrowotnego jesionu oraz perspektywy działań umożliwiających wprowadzenie go ponownie do składu gatunkowego.
W terenowej części spotkania, na kilku powierzchniach zakwalifikowanych do badań, Pan prof. T. Kowalski prezentował praktyczne sposoby identyfikacji miejsc infekcji przez sprawcę zamierania jesionu, wskazując na charakterystyczne cechy rozpoznawcze. Na tych powierzchniach pobrany został odpowiedni materiał do dalszych badań fizjologiczno – genetycznych.

Prof. T. Kowalski w swoim żywiole – bardzo obrazowo przedstawia
sposób identyfikacji sprawców zamierania jesionu. (fot. R.Gatalski)

Prof. T. Kowalski i S. Perz – Kierownik ZOL Szczecinek
oglądają opuszczone żerowiska  jesionowca pstrego.  (fot. M. Zachaś)

Barbara Adamczyk z Nadleśnictwa Rokita z wielkim zainteresowaniem
słucha wyjaśnień prof. Kowalskiego. (fot. M. Zachaś)

       Próby do badań prof. T. Kowalskiego są i będą pobierane w różnych rejonach Polski, a z obszaru RDLP Szczecin, oprócz Nadleśnictwa Rokita, również z innych nadleśnictw (Gryfice i Międzyzdroje).
       Wstępne wyniki badań będą pomocne w doświadczalnej (prowadzonej na niewielką skalę) produkcji sadzonek jesionu na szkółce gospodarczej w Nadleśnictwie Rokita. Jej celem jest rozpoznanie, czy istnieją egzemplarze (lub populacja) jesionu wyniosłego, odporne na ciągle utrzymujące się zjawisko chorobowe.
        Zdaniem leśników, spotkanie to było bardzo interesujące z punktu widzenia poszerzenia naszej wiedzy teoretycznej i praktycznej. Dało także możliwość wymiany poglądów na temat zjawiska zamierania jesionu. Pan prof. T. Kowalski ze swej strony zaproponował przedstawienie problematyki zamierania jesionu na spotkaniu służb leśnych wiosną 2009r.
        Przedstawiciele RDLP podziękowali Panu Prof. T. Kowalskiemu oraz dr W. Krajowi za spotkanie i podjęcie się realizacji tematu badawczego na terenie Nadleśnictwa Rokita oraz zapewnili, że będą wspierać dalsze działania wynikające z realizacji tego tematu badawczego.

Tekst - Mieczysław Zachaś i Mirosław Gracjasz
Zdjęcia - Mieczysław Zachaś i Roman Gatalski